Geschiedenis

In 1485 is op de fundamenten van een eenvoudige romaanse tufstenen kerk (ca. 1100), een grote kerk gebouwd, genaamd ‘De oude Lambertus’. In 1551 werd in oostelijke richting aan deze kerk een priesterkoor gebouwd. Het is denkbaar dat er zelfs al een eerdere houten kerk stond rond het jaar 815.

In de 80-jarige oorlog, tijdens de Slag bij Engelen in 1587, is ‘De oude Lambertus’ grotendeels verwoest.

De kerk die u nu ziet is het priesterkoor, dat na de verwoesting in 1587 opnieuw is opgebouwd in 1615. Het doet sinds die tijd en tot op de dag van vandaag dienst als kerk voor protestanten in en rond Engelen.

Als in de winter van 1973-1974 bij De Kerkhof riolering wordt aangelegd, worden daar de fundamenten van de grote stenen kerk gevonden. De contouren van het dwarsschip en de toren, ziet u terug in de opgemetselde muurtjes op het kerkplein.

In de loop der tijden is er ingrijpend onderhoud en herstel nodig geweest, o.a. na omvangrijke schade opgelopen in de Tweede Wereldoorlog. Een grondige restauratie eindigend in 1964 en meer recent in 2016, hebben het monument in oude luister, – met eigentijdse voorzieningen – doen herstellen.

Uiteraard was de kerk eerst in gebruik bij katholieke parochianen. In het begin van de 17e eeuw werd de Rooms Katholieke parochie opgeheven: in 1610 sterft de -voorlopig- laatste pastoor, Josephus Cocx. Nadien kregen de parochianen verzorging door de pastoor van Bokhoven, later was men aangewezen op Orthen.

Ondertussen waren in Engelen protestanten komen wonen, in het kielzog van militairen die hier gelegerd waren. Van 1611-1617 was de later beroemd geworden ds. Ghisbertus Voetius predikant van Vlijmen en Engelen. Waarschijnlijk is in die tijd reeds gebruik gemaakt van het overgebleven priesterkoor als ruimte voor de eredienst.

In 1798 kwam de scheiding van kerk en staat tot stand. De katholieken met 180 personen kregen tegenover de protestanten met 50 personen het recht op de kerk. Zij zagen daarvan af, mits de schuld die de parochie nog had, hen zou worden kwijtgescholden. De schuld van 1.200 gulden, werd overgenomen door het ‘dorp int gemeen’. De zaken werden verdeeld: de katholieken kregen geld om een kerk en een pastorie te bouwen. De protestanten mochten blijven in de ruimte waar ze al gebruik van maakten; ze moesten dan wel zelf de onderhoudskosten voor hun rekening nemen. Ook de pastorie-huijsinge, nu Graaf van Solmsweg 65, bleef hun eigendom. En zo geschiedde.

In 1997 hebben wij als kerken samen deze ‘minnelijke schikking’ en tevens de herdenking van de heroprichting van de RK parochie in een oecumenische dienst herdacht.

De kerk heeft geleden onder oorlogsgeweld. Zo was er  omvangrijke oorlogsschade na WOII.

In 1964 werd een restauratie van de kerk gestart onder leiding van ds. W. Melis, wiens weduwe tot 1995 nog in ons midden woonde. Ook de consulent van Engelen, ds. N.K. van den Akker, heeft een groot aandeel gehad in de leiding van deze restauratie, die op 12 december 1964 gereed kwam. De gedenksteen naast de ingangsdeur herinnert daaraan.

Na deze restauratie werd enkele jaren geleden geconcludeerd dat het gebouw opnieuw toe was aan vernieuwing. Daarop werd in maart 2012 een restauratieplan opgesteld. Na het vinden van voldoende financiële dekking is deze restauratie gedurende 2012 tot en met 2016 uitgevoerd. Het kerkgebouw is nu niet alleen in gebruik voor de wekelijkse erediensten en concerten tijdens Muziek op Zondag. Het is ook – door derden – te gebruiken voor culturele bijeenkomsten, muziekopnames, jubilea, zakelijke bijeenkomsten,  symposia enz..

Ook de doopvont is bij de aanleg van de riolering in 1974 bij de kerk in de grond gevonden. In de oorspronkelijke St. Lambertuskerk diende deze als doopvont of misschien als wijwatervat.

De preekstoel is in 1642 vervaardigd door Hendrick van der Lith, Deken van het Kuipers- en Schrijnwerkersgilde. Ook maker van de preekstoelen in Vlijmen, Helmond, Ravenswaay en van wandborden en/of kerkbanken onder andere voor de St. Jan in ‘s-Hertogenbosch. Bij herstelwerkzaamheden in 1890 (volgens geschilderde datum boven het klankbord) werd de preekstoel, blijkens foto’s uit 1946, in wit geverfd met gemarmerde zuiltjes. Gezien de aard vande nog aanwezige verfresten blijkt de preekstoel oorspronkelijk polychroom beschilderd te zijn geweest. Voor die eerste beschilderingen komt mogelijk schilder De Langhe in aanmerking. Van der Lith werkte diverse keren met hem samen. Hoe de geschilderde decoraties werden uitgevoerd, en wanneer de verf werd vervangen, is onbekend. In 1963 volgde de verwijdering van de witte en deels gemarmerde beschildering.

In 1641 werd de officiële Protestantse Gemeente van Engelen gesticht. De eerste eigen predikant in Engelen was ds. Johannes Broeckhuijsen in de jaren 1641 tot 1648.

Ds. Marloes Meijer, per 1 december 2018 is verbonden aan de gemeente, is de 43ste in de rij van predikanten in Engelen. Wie in de loop der eeuwen vanaf 1641 onze predikanten zijn geweest, kunt u op voorgaande ‘staat van dienst’ lezen.

Wilt u meer weten? Er is door twee leden van onze gemeente een zeer lezenswaardig en interessant boekje geschreven over de geschiedenis. De titel van het boekje luidt: “De oude Lambertus” van Ans Vermeijden en Kees van Grootheest (2008). Bekijk de voorkant van het boekje hier en lees verder door te klikken op “De oude Lambertus“. Heeft u belangstelling voor het boekje, schiet gerust iemand van de kerkenraad aan, of mailt u naar scriba@kerk-engelen.nl.