Geschiedenis

De Oude Lambertus, het kerkgebouw waarin onze gemeente haar erediensten houdt, is in feite het overgebleven priesterkoor (absis) van de veel grotere kruiskerk uit 1587.

Op het plein van de kerk is aan de opgemetselde muurtjes te zien wat de afmetingen waren: 50 meter lang en een grootste breedte van 24 meter. Toen de kerk in 1587 zwaar werd beschadigd door de strijd tussen de Staatse en de Spaanse troepen, was zij ruim 300 jaar oud! In 1285 werd de kerk vanuit het Bisdom Luik overgedragen aan de Orde van de Norbertijnen van de abdij van Berne, die toen nog aan de andere kant van de Maas bij Heusden lag. De Abdij kreeg toen reeds het recht om in Engelen de pastoors te benoemen.

Tijdens de 80-jarige oorlog behoorde Engelen bij Holland en werd door de ligging op de grens tussen Holland en Brabant vaak geteisterd door oorlogsgeweld. Van 1579-1592 was bewoning zelfs niet mogelijk.

In het begin van de 17e eeuw werd de Rooms Katholieke parochie opgeheven (1609: de laatste pastoor Cocx sterft). Nadien kregen de parochianen verzorging door de pastoor van Bokhoven, later was men aangewezen op Orthen. Ondertussen waren in Engelen protestanten komen wonen, in het kielzog van militairen die hier gelegerd waren. Van 1611-1617 was de later beroemd geworden ds. Ghisbertus Voetius predikant van Vlijmen en Engelen. Waarschijnlijk is in die tijd reeds gebruik gemaakt van het overgebleven priesterkoor als ruimte voor de eredienst.

In 1798 kwam de scheiding van kerk en staat tot stand. De katholieken met 180 personen kregen tegenover de protestanten met 50 personen het recht op de kerk. Zij zagen daarvan af, mits de schuld die de parochie nog had, hen zou worden kwijtgescholden. De schuld van 1.200 gulden, werd overgenomen door het ‘dorp int gemeen’. De zaken werden verdeeld: de katholieken kregen geld om een kerk en een pastorie te bouwen. De protestanten mochten blijven in de ruimte waar ze al gebruik van maakten; ze moesten dan wel zelf de onderhoudskosten voor hun rekening nemen. Ook de pastorie-huijsinge, nu Graaf van Solmsweg 65, bleef hun eigendom. En zo geschiedde.

In 1997 hebben wij als kerken samen deze ‘minnelijke schikking’ en tevens de herdenking van de heroprichting van de RK parochie in een oecumenische dienst herdacht.

In 1964 werd een restauratie van de kerk gestart onder leiding van ds. W. Melis, wiens weduwe tot 1995 nog in ons midden woonde. Ook de consulent van Engelen, ds. N.K. van den Akker, heeft een groot aandeel gehad in de leiding van deze restauratie, die op 12 december 1964 gereed kwam. De gedenksteen naast de ingangsdeur herinnert daaraan.

Na deze restauratie werd enkele jaren geleden geconcludeerd dat het gebouw opnieuw toe was aan vernieuwing. Daarop werd in maart 2012 een restauratieplan opgesteld. Na het vinden van voldoende financiële dekking is deze restauratie gedurende de jaren 2012 tot en met 2016 in fasen uitgevoerd. Het kerkgebouw is nu niet alleen in gebruik voor de wekelijkse erediensten en concerten tijdens Muziek op Zondag. Het is ook (door derden) te gebruiken voor culturele bijeenkomsten, muziekopnames, jubilea, zakelijke bijeenkomsten,  symposia enz..
De doopvont is bij de aanleg van de riolering in 1974 bij de kerk in de grond gevonden. In de oorspronkelijke St. Lambertuskerk diende deze als doopvont of misschien als wijwatervat.De preekstoel is in 1642 vervaardigd door Hendrick van der Lith, Deken van het Kuipers- en Schrijnwerkersgilde. Ook maker van de preekstoelen in Vlijmen, Helmond, Ravenswaay en van wandborden en/of kerkbanken onder andere voor de St. Jan in ‘s-Hertogenbosch. Bij herstelwerkzaamheden in 1890 (volgens geschilderde datum boven het klankbord) werd de preekstoel, blijkens foto’s uit 1946, in wit geverfd met gemarmerde zuiltjes. Gezien de aard vande nog aanwezige verfresten blijkt de preekstoel oorspronkelijk polychroom beschilderd te zijn geweest. Voor die eerste beschilderingen komt mogelijk schilder De Langhe in aanmerking. Van der Lith werkte diverse keren met hem samen. Hoe de geschilderde decoraties werden uitgevoerd, en wanneer de verf werd vervangen, is onbekend. In 1963 volgde de verwijdering van de witte en deels gemarmerde beschildering.

In 1641 werd de officiële Protestantse Gemeente van Engelen gesticht. De eerste eigen predikant in Engelen was ds. Johannes Broeckhuijsen in de jaren 1641 tot 1648. Ds. Roel Knijff, die per 1 januari 2009 is verbonden aan de gemeente, is de 41ste in de rij van predikanten in Engelen. Klik hier voor alle predikanten door de eeuwen heen vanaf 1641.

Sinds 2013 hangt er een fraaie kaart in de kerk, geschonken door het echtpaar Van Grootheest.

Wilt u meer weten? Er is door twee leden van onze gemeente een zeer lezenswaardig en interessant boekje geschreven over de geschiedenis. De titel van het boekje luidt: “De oude Lambertus” van Ans Vermeijden en Kees van Grootheest (2008). Bekijk de voorkant van het boekje hier en lees verder door te klikken op “De oude Lambertus“. Heeft u belangstelling voor het boekje, schiet gerust iemand van de kerkenraad aan, of mailt u naar scriba@kerk-engelen.nl.