Toen wij in 1991 voor het eerst Turkije bezochten waren wij onder de indruk van het grote aantal moskeeën. Bij de landing van het vliegtuig in Istanbul domineerden de minaretten het stadsbeeld. Wie naar de huidige grote Turkse leider luistert ontkomt niet aan de indruk dat de bevolking louter uit oprechte moslims bestaat.
Hier is echter de wens de vader van de gedachte. Wat te denken van het feit dat meer van 20% van deTurken Aleviet is. Het zijn aanhangers van Ali, geen moskeebezoek, maar huiskamerbijeenkomsten (cem) met een soefistische inslag. Maar er zijn ook joden, grieks-orthodoxen, syrisch-orthodoxen, rooms-katholieken, evangelischen en protestanten, om maar eens wat te noemen. Minderheden weliswaar, maar toch.
In Izmir, aan de Egeische zee, is deze veelkleurigheid, als je er naar op zoek bent, goed te vinden. Wij wandelden dit voorjaar (opnieuw) door deze prachtige stad. Er zijn meerdere synagogen, in Turkije wonen naar schatting 20.000 joden. Tijdens onze wandeling bezochten wij een Anglicaanse kerk, een Rooms-Katholieke kerk en de Nederlandse Protestantse Kerk. Deze Nederlandse kerk, eigendom van de Staat der Nederlanden, kent een rijke historie. De kerk in deze vorm dateert van 1908 en is omgeven door een historische begraafplaats waar gedurende honderden jaren Nederlanders zijn begraven. Izmir, het vroegere Smyrna, was een aantrekkelijk oord voor hollandse handelslui, die zich hier vestigden. Tweehonderd jaar geleden trok de Hollandse familie Dutilh (van oorsprong Franse Hugenoten) naar Smyrna. De familie, nog altijd in het bezit van Nederlandse paspoorten, woont nog steeds in Izmir. De heren Hendrik en Karel Dutilh waren na elkaar in de afgelopen tientallen jaren Nederlandse consul te Izmir. In zaken waren zij succesvol met hun scheeps- en reisagenturen. Ook waren zij de bewaarder van de sleutel van de Nederlandse kerk en het kerkhof. Omdat de kerk in zijn oorspronkelijke vorm niet meer werd gebruikt – Izmir telde op enig moment minder dan 25 Nederlanders – heeft de Staat de kerk verhuurd aan een Grieks-Orthodoxe geloofsgemeenschap. Voor meer informatie:http://www.dodenakkers.nl/artikelen/buitenland/751-protestantse-kerkhof-in-izmir.html
De Nederlandse protestantse kerk in Izmir
Ook in Özdere, in de buurt van Efeze, bestaat er op religieus gebied meer dan alleen de moskee.
Elke zondag komt de protestantse geloofsgemeenschap van de Özdere Işık Kilisesi bijeen. Voor ons was wat er gezegd werd lastig te verstaan, want er wordt Turks gesproken (en een beetje Engels), maar de ontmoeting, het breken van het brood, het bidden en het zingen (Allah Sevgidir, God houdt van ons) met Turken, Turkmenen, Armenen en Engelsen versterkt de saamhorigheid. Zeker in een land, waar vrijheid anders wordt geïnterpreteerd dan in ons eigen land.
Joke en Frits Kool